Okulistyczne zespoły paraneoplastyczne to rzadkie autoimmunologiczne schorzenia narządu wzroku, w patomechanizmie których biorą udział krążące przeciwciała przeciwsiatkówkowe odpowiedzialne za uszkodzenie siatkówki neurosensorycznej. W przebiegu retinopatii paraneoplastycznych obserwuje się nieprawidłowości w badaniu elektroretinograficznym i badaniu pola widzenia oraz postępujące pogorszenie ostrości wzroku.

Okulistyczne zespoły paraneoplastyczne występują jako retinopatia związana z rakiem – najczęściej rozpoznawana w przebiegu raka drobnokomórkowego płuc i raka piersi, oraz retinopatia związana z czerniakiem występująca u pacjentów chorych na czerniaka skóry. W przebiegu retinopatii związanej z rakiem pojawienie się przeciwciał przeciwsiatkówkowych oraz objawów okulistycznych zazwyczaj poprzedza rozpoznanie pierwotnego guza złośliwego, podczas gdy objawy retinopatii związanej z czerniakiem najczęściej pojawiają się już po rozpoznaniu czerniaka złośliwego skóry.

Leczenie retinopatii paraneoplastycznych polega na zahamowaniu reakcji autoimmunologicznych za pomocą wysokich dawek steroidów, leków immunosupresyjnych, dożylnie podawanych immunoglobulin, plazmaferezy osocza lub terapii biologicznej. Pomimo możliwości zastosowania wielu różnych terapii u chorych z okulistycznymi zespołami paraneoplastycznymi rokowanie w odniesieniu do poprawy widzenia jest niepewne.