INTRODUCTION

Strabismus is most commonly diagnosed in childhood, which is why most strabismus outpatient clinics focus on the pediatric population. However, the number of adult patients presenting with symptoms of ocular alignment disorders, such as diplopia or mechanical strabismus, constitutes a significant challenge in ophthalmic practice. The aim of this study was to analyze the reasons for adult patients presenting to the strabismus outpatient clinic at the University Clinical Center (UCK) of the Medical University of Warsaw (WUM), with particular emphasis on diagnoses according to the International Classification of Diseases (ICD-10) and the demographic characteristics of the study population.

MATERIAL AND METHODS

The medical records of consecutive patients presenting to the UCK WUM strabismus outpatient clinic were retrospectively reviewed. The analysis included 200 individuals over the age of 18 who attended the clinic between December 2023 and February 2024. Both first-time patients and individuals undergoing follow-up after previous surgical procedures or conservative treatment were included in the study group.

For each patient, demographic data (age, sex) and primary diagnoses according to the ICD-10 classification were analyzed. In accordance with the established protocol, a maximum of three diagnoses were recorded, prioritized according to their clinical significance. The analysis specifically distinguished mechanical strabismus, defined as restricted ocular motility resulting from extraocular muscle restriction (e.g., secondary to thyroid-associated orbitopathy or following orbital trauma), and paralytic strabismus, diagnosed in cases of weakness or loss of function in one of the muscles due to cranial nerve damage or other neurological causes.

Information regarding eligibility for surgical treatment was also recorded. The analysis involved data derived from routine medical records and did not contain patient- identifying information. For this reason, the study did not require approval from the Bioethics Committee.

RESULTS

In the analyzed group of 200 adult patients presenting to the UCK WUM strabismus outpatient clinic, the majority were female, and the mean age was higher among women than among men. Demographic data and the most frequently reported symptoms are summarized in Table 1.

The most common complaint directly leading to the visit was diplopia. It was reported by 45 patients (22.5%). Less frequently, patients reported difficulties with binocular vision, eye strain, or reduced vision of varying severity.

In terms of diagnoses, disorders of ocular alignment were predominant. Exotropia was the most frequent condition, followed by mechanical strabismus, which in a large propor tion of cases was associated with thyroid-associated orbitopathy. Paralytic strabismus and esotropia were observed less frequently. The detailed distribution of diagnoses according to the ICD-10 classification is presented in Table 2.

Additionally, two observations may have practical significance. First, the patient group included both first-time patients and those undergoing follow-up after prior treatment. However, comprehensive data regarding previous strabismus surgery were incomplete and were therefore excluded from statistical analysis. Second, no distinct differences were observed between men and women in the frequency of specific diagnoses, including mechanical strabismus, paralytic strabismus, or thyroid-associated orbitopathy.

A total of 65 individuals (32.5%) were considered eligible for surgical treatment. Most often, these were patients with significant diplopia or with mechanical ocular deviation that impaired binocular vision. In the majority of cases, eligibility for treatment depended on the etiology of the disorder, the duration of symptoms, and the stability of the strabismus angle.

DISCUSSION

Patients presenting to a strabismus outpatient clinic require a comprehensive ophthalmic evaluation, encompassing both clinical examination and the assessment of symptoms and comorbidities [1]. In adults, ocular misalignment is often secondary to systemic diseases or pre-existing binocular vision disorders. Consequently, accurate interpretation of symptoms requires clinical expertise and the appropriate selection of diagnostic methods [2]. Importantly, in some patients, strabismus may be the initial manifestation of a neurological disease, highlighting the need to distinguish between cases requiring urgent intervention and those suitable for outpatient management.

It is noteworthy that adult strabismus affects approximately 4% of the population and has a heterogeneous etiology [1]. A substantial proportion of cases originates in childhood and includes both concomitant and consecutive strabismus, even after previously successful therapy [3]. In the study group, exotropia was the most frequently observed diagnosis, which supports the notion that loss of fusion control in adulthood is a common reason for presentation to a strabismus outpatient clinic. This group of patients included both individuals with decompensated heterophoria and those with sensory disorders. Published data indicate that in adults with late-detected amblyopia, exotropia predominates, and the coexistence of a vertical deviation is not uncommon [4–7].

The second large group consisted of patients with mechanical strabismus, which was frequently secondary to thyroidassociated orbitopathy. Restrictive myopathy in the course of Graves’ disease affects up to half of patients with thyroidassociated orbitopathy and most commonly involves the inferior and medial rectus muscles [8, 9]. In this study group, thyroid-associated orbitopathy was one of the most frequent causes of ocular alignment disorders, underscoring the need for close collaboration between ophthalmologists and endocrinologists, both during the diagnostic phase and subsequent patient management. In clinical practice, patients with thyroid conditions should be referred for ophthalmic consultation at an earlier stage, particularly when they present with retrobulbar pressure, eyelid edema, or initial episodes of diplopia.

In older adults, paralytic strabismus remains one of the most common causes of impaired ocular motility, associated with microvascular conditions, neurodegenerative changes, or vascular events [10]. In the diagnostic evaluation, it is important to differentiate this condition from divergence insufficiency, which also becomes more common with age and may be a cause of isolated diplopia, particularly at distance. This requires a thorough history and careful clinical examination, as symptoms may develop gradually [11–13].

Among patients included in this study, some presented with diplopia following orbital trauma or surgical procedures, which is consistent with reports indicating that ocular motility disorders occur in as many as 60–70% of patients after orbital fractures, and that surgical treatment may be necessary in selected cases [14, 15]. Strabismus has also been reported in the literature as a complication of sinus surgery and aesthetic procedures involving the orbital region [16–18].

In recent years, increasing attention has been paid to the importance of strabismus surgery in adults. The benefits of surgery extend beyond cosmetic correction and include improved binocular vision, reduced diplopia and compensatory head posture, expansion of the visual field, and decreased asthenopic symptoms [2]. Reports indicate that the success rate of the first surgery reaches 80%, with subsequent procedures achieving success rates of up to 95% [19–22]. The risk of new fusion disorders after surgery is low, making this approach both safe and predictable [20, 22–24]. At the same time, the psychosocial benefits of surgery are increasingly well documented, with patients reporting improvements in quality of life, self-confidence, and occupational functioning [25–30].

The results of this study confirm that ocular misalignment is a common reason for ophthalmic consultation among adults, and its etiology often requires a broad perspective that includes systemic diseases, particularly endocrine disorders. The presence of sensory strabismus further underscores the importance of early diagnosis of binocular vision disorders in childhood, as appropriate preventive measures may reduce the risk of strabismus manifesting only in adulthood.

CONCLUSIONS

In the analyzed group of adult patients presenting to the UCK WUM strabismus outpatient clinic, the mean age was 52 years, and the majority were women. Exotropia was the most frequently diagnosed disorder, while mechanical strabismus, largely due to thyroid-associated orbitopathy, constituted the second most common diagnostic category. Approximately one-third of the patients were scheduled for surgical treatment, highlighting the importance of both the functional and aesthetic aspects of procedures performed in this age group. The presence of sensory strabismus cases suggests that certain problems emerging only in adulthood may originate from binocular vision disorders that were already present in childhood. Early screening and appropriately conducted preventative care in children may reduce the number of adult patients requiring strabismus treatment.

STATEMENTS

The authors declare no conflict of interest.

This work received no external funding.

Approval from the Bioethics Committee was not required.

REFERENCES

Wprowadzenie

Choroba zezowa najczęściej diagnozowana jest w wieku dziecięcym, dlatego większość istniejących poradni strabologicznych koncentruje się na populacji pediatrycznej. Tymczasem liczba dorosłych pacjentów zgłaszających się z objawami zaburzeń ustawienia oczu, takimi jak diplopia czy zez mechaniczny, stanowi istotny problem w praktyce okulistycznej. Celem niniejszej pracy jest analiza przyczyn zgłaszania się dorosłych pacjentów do poradni strabologicznej działającej w ramach Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego (UCK) Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (WUM), ze szczególnym uwzględnieniem rozpoznań według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 oraz charakterystyki demograficznej badanej populacji.

Materiał i metody

Retrospektywnie przeanalizowano dokumentację medyczną kolejnych pacjentów zgłaszających się do poradni strabologicznej UCK WUM. Do analizy włączono 200 osób w wieku powyżej 18 lat, które odbyły wizytę w okresie od grudnia 2023 do lutego 2024 roku. Uwzględniono zarówno pacjentów zgłaszających się po raz pierwszy, jak i osoby pozostające pod obserwacją po wcześniejszych zabiegach operacyjnych lub leczeniu zachowawczym.

Dla każdego pacjenta analizowano dane demograficzne (wiek, płeć) oraz główne rozpoznania zgodnie z klasyfikacją ICD-10. Zgodnie z przyjętą procedurą odnotowywano maksymalnie trzy rozpoznania, kierując się ich znaczeniem klinicznym. W analizie wyróżniono m.in. zeza mechanicznego, definiowanego jako ograniczenie ruchomości gałki ocznej wynikające z restrykcji mięśni zewnątrzgałkowych (np. w przebiegu orbitopatii tarczycowej lub po urazach oczodołu), oraz zeza porażennego, rozpoznawanego w przypadkach osłabienia lub braku funkcji jednego z mięśni na tle uszkodzenia nerwów czaszkowych lub innych przyczyn neurologicznych.

W dalszej części odnotowano również informację o kwalifikacji do leczenia operacyjnego. Analiza obejmowała dane pochodzące z rutynowej dokumentacji medycznej i nie zawierała informacji umożliwiających identyfikację pacjentów; z tego powodu nie wymagała zgody Komisji Bioetycznej.

Wyniki

W analizowanej grupie 200 dorosłych pacjentów zgłaszających się do poradni strabologicznej UCK WUM większość stanowiły kobiety, a średni wiek był wyższy wśród pacjentek niż pacjentów. Dane demograficzne oraz najczęściej zgłaszane objawy zestawiono w tabeli 1.

Najczęstszą dolegliwością będącą bezpośrednią przyczyną wizyty była diplopia. Występowała ona u 45 osób (22,5%). Rzadziej pacjenci zgłaszali trudności w widzeniu obuocznym, uczucie zmęczenia oczu lub niedowidzenie o różnym stopniu nasilenia.

W zakresie rozpoznań dominowały zaburzenia ustawienia gałek ocznych. Najczęstszy był zez rozbieżny, a następnie zez mechaniczny, który w dużej części przypadków wiązał się z obecnością orbitopatii tarczycowej. Zez porażenny oraz zez zbieżny obserwowano rzadziej. Szczegółowy rozkład rozpoznań według klasyfikacji ICD-10 przedstawiono w tabeli 2.

Dodatkowo zwrócono uwagę na dwie kwestie, które mogą mieć znaczenie praktyczne. Po pierwsze, w grupie pacjentów znajdowały się zarówno osoby pierwszorazowe, jak i te pozostające pod kontrolą po wcześniejszym leczeniu; jednak pełne dane dotyczące historii wcześniejszych zabiegów strabologicznych były niekompletne, dlatego nie uwzględniono ich w analizie statystycznej. Po drugie, nie zaobserwowano wyraźnych różnic między kobietami i mężczyznami w częstości poszczególnych rozpoznań, zarówno w odniesieniu do zeza mechanicznego, porażennego, jak i orbitopatii tarczycowej.

Do leczenia operacyjnego zakwalifikowano 65 osób (32,5%). Najczęściej byli to pacjenci z istotną diplopią lub z odchyleniem gałek ocznych o charakterze mechanicznym, utrudniającym widzenie obuoczne. W większości przypadków decyzja o kwalifikacji zależała od etiologii zaburzeń, czasu trwania objawów oraz stabilności kąta zeza.

Dyskusja

Pacjenci zgłaszający się do poradni strabologicznej wymagają pełnej oceny okulistycznej, obejmującej zarówno badanie przedmiotowe, jak i analizę objawów oraz chorób współistniejących [1]. W populacji dorosłych nieprawidłowe ustawienie oczu często ma charakter wtórny do chorób ogólnoustrojowych lub wcześniej istniejących zaburzeń widzenia obuocznego, dlatego właściwa interpretacja objawów wymaga doświadczenia oraz odpowiedniego doboru metod diagnostycznych [2]. Należy również pamiętać, że u części pacjentów zez może być pierwszym objawem choroby neurologicznej, co podkreśla konieczność różnicowania przypadków wymagających pilnej interwencji od tych, które mogą być prowadzone ambulatoryjnie.

W literaturze szacuje się, że zez u dorosłych występują u około 4% populacji, a jego etiologia jest zróżnicowana [1]. Duża część przypadków ma początek w dzieciństwie i obejmuje zarówno zezy towarzyszące, jak i następcze, również po wcześniej skutecznej terapii [3]. W naszym materiale najczęściej stwierdzano zez rozbieżny, co potwierdza obserwację, że utrata kontroli fuzji w wieku dorosłym jest częstym powodem zgłaszania się do poradni. Wśród tych pacjentów znalazły się zarówno osoby z dekompensacją heteroforii, jak i pacjenci z zaburzeniami sensorycznymi. Dane literaturowe wskazują, że u dorosłych z późno ujawnionym niedowidzeniem przeważa zez rozbieżny, a współistnienie odchylenia pionowego nie jest rzadkie [4–7].

Drugą dużą grupę stanowili pacjenci z zezem mechanicznym, często wtórnym do orbitopatii tarczycowej. Miopatia restrykcyjna w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa dotyczy nawet połowy chorych z orbitopatią tarczycową i najczęściej obejmuje mięśnie proste dolne i przyśrodkowe [8, 9]. W naszym materiale orbitopatia tarczycowa była jedną z najczęstszych przyczyn zaburzeń ustawienia gałek ocznych, co wskazuje na potrzebę ścisłej współpracy między okulistami a endokrynologami – zarówno na etapie diagnostyki, jak i dalszego leczenia. W praktyce klinicznej pacjenci z chorobami tarczycy powinni być kierowani na konsultację okulistyczną na wcześniejszym etapie, zwłaszcza gdy pojawia się uczucie ucisku za gałką oczną, obrzęk powiek lub pierwsze epizody diplopii.

U osób starszych jednym z najczęstszych powodów zaburzeń ruchomości gałek ocznych pozostaje zez porażenny, związany m.in. z chorobami mikronaczyniowymi, zmianami neurodegeneracyjnymi lub incydentami naczyniowymi [10]. W diagnostyce konieczne jest różnicowanie z niewydolnością dywergencji, która również częściej pojawia się z wiekiem i bywa źródłem izolowanej diplopii, szczególnie w dali. Wymaga to pogłębionego wywiadu i precyzyjnego badania, ponieważ objawy mogą narastać stopniowo [11–13].

Wśród naszych pacjentów część zgłaszała się z powodu diplopii po urazach oczodołu lub zabiegach chirurgicznych, co jest zgodne z doniesieniami, że zaburzenia motoryki po złamaniach oczodołu występują nawet u 60–70% pacjentów, a leczenie operacyjne bywa konieczne u wybranej grupy chorych [14, 15]. Zez może pojawić się także jako powikłanie po operacjach zatok lub zabiegach estetycznych w obrębie okolicy oczodołowej, co również opisano w literaturze [16–18].

W ostatnich latach coraz większy nacisk kładzie się na znaczenie leczenia operacyjnego zeza u dorosłych. Zabieg nie jest wyłącznie korekcją kosmetyczną – jego efekty obejmują poprawę widzenia obuocznego, redukcję diplopii i kompensacyjnego ustawienia głowy, poszerzenie pola widzenia oraz zmniejszenie dolegliwości astenopijnych [2]. Doniesienia wskazują, że skuteczność pierwszego zabiegu sięga 80%, a kolejnych nawet 95% [19–22]. Ryzyko nowych zaburzeń fuzji po operacji jest niskie, co czyni tę metodę bezpieczną i przewidywalną [20, 22–24]. Jednocześnie coraz lepiej udokumentowane są psychospołeczne korzyści zabiegu – pacjenci odczuwają poprawę jakości życia, pewności siebie i funkcjonowania zawodowego [25–30].

Wyniki naszego badania potwierdzają, że zaburzenia ustawienia gałek ocznych u dorosłych są częstym powodem zgłaszania się do poradni, a ich etiologia zwykle wymaga szerokiego spojrzenia uwzględniającego choroby ogólnoustrojowe, w tym zaburzenia endokrynologiczne. Obecność przypadków zeza sensorycznego podkreśla również znaczenie wczesnej diagnostyki zaburzeń widzenia obuocznego w wieku dziecięcym – odpowiednio prowadzona profilaktyka może zmniejszyć częstość zezów ujawniających się dopiero w dorosłości.

Wnioski

W analizowanej grupie dorosłych pacjentów zgłaszających się do poradni strabologicznej UCK WUM średni wiek wynosił 52 lata, a większość stanowiły kobiety. Najczęściej rozpoznawanym zaburzeniem był zez rozbieżny, natomiast zez mechaniczny – w dużej mierze związany z orbitopatią tarczycową – stanowił drugą pod względem częstości kategorię rozpoznań. Do leczenia operacyjnego zakwalifikowano około jedną trzecią pacjentów, co podkreśla znaczenie zarówno funkcjonalnych, jak i estetycznych aspektów zabiegów wykonywanych w tej grupie wiekowej. Obecność przypadków zeza sensorycznego wskazuje, że część problemów ujawniających się dopiero w wieku dorosłym może mieć swoje źródło w zaburzeniach widzenia obuocznego z okresu dzieciństwa. Wczesne badania przesiewowe oraz odpowiednio prowadzona profilaktyka u dzieci mogą zmniejszyć liczbę dorosłych pacjentów wymagających leczenia strabologicznego.

Oświadczenia

Autorzy deklarują brak konfliktu interesów.

Praca nie uzyskała finansowania zewnętrznego.

Zgoda Komisji Bioetycznej nie była wymagana.

Piśmiennictwo